O dziedziczeniu zgromadzonych składek ZUS po zmarłym nie mówi się wiele, temat ten wciąż jest owiany tajemnicą, a być może dla niejednej rodziny mógłby oznaczać odzyskanie niemałych kwot. Poniżej krótka informacja, jaka procedura czeka beneficjentów oraz o jakie kwoty można się ubiegać.
Po śmierci bliskiej osoby niewiele osób myśli od razu o formalnościach związanych z dziedziczeniem i uregulowaniem sprawy spadkowej po nim. Warto wiedzieć, że po zmarłym, w ramach spadku, mamy prawo dziedziczyć także część składek odprowadzanych przez zmarłego na fundusz emerytalny.
W 2022 roku ZUS przetworzył aż 97 tysięcy podań złożonych przez beneficjentów spadkowych, w wyniku czego wypłacił im ogółem aż 796,5 miliona złotych.
Reforma Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE) w Polsce była jednym z najważniejszych przekształceń w systemie emerytalnym kraju. OFE zostały wprowadzone w 1999 roku, jako część trzyfilarowego systemu emerytalnego. Celem reformy było zwiększenie stabilności systemu emerytalnego i zabezpieczenie środków zgromadzonych na kontach emerytalnych obywateli. Reforma była jednak mocno krytykowana ze względu na swoje potencjalne negatywne wpływy na rozwój rynku kapitałowego w Polsce oraz z powodu ograniczenia wyboru i autonomii obywateli w zarządzaniu własnymi oszczędnościami emerytalnymi. Następnie system OFE uległ dalszym zmianom i ostatecznie w 2020 roku OFE w pierwotnym zamierzeniu zostały zlikwidowane. Pozostał jednak system trzech filarów.
Chcąc wyjaśnić kwestię dziedziczenia, musimy zacząć od wyjaśnienia mechanizmu odprowadzania składek ZUS. Składki na ZUS dzielą się na między innymi na Składki Emerytalne.
Każda pensja brutto jest opodatkowana od strony pracownika i tyle samo od strony pracodawcy. To takie ukrywanie połowy tej potężnej składki przed oczyma pracownika. Docelowo całość składki emerytalnej jest przekierowywana do ZUS, następnie ZUS rozdziela te fundusze na dwa różne typy kont: główne konto i specjalne subkonto. Istotne jest to drugie specjalne subkonto.
Oczywiście jest to zapis czysto księgowy, bo faktycznie pieniądze te są przekazywane na wypłaty emerytur dla obecnych emerytów.
Na czym polega dziedziczenie składek?
Polega to na przekazywaniu środków zgromadzonych na subkoncie w ZUS osobom uprawnionym po śmierci ubezpieczonego. Kiedy osoba ubezpieczona, która była jednocześnie członkiem OFE, umiera, środki, które zgromadziła na swoim subkoncie, przekazywane są w ramach drugiego filara emerytalnego.
Procedura dziedziczenia składek OFE w ZUS wygląda następująco:
1. W momencie przystąpienia do OFE, ubezpieczony wskazuje, kto ma mieć prawo do korzystania z tych środków po jego śmierci. Można wskazać jedną lub kilka osób jako uprawnionych.
2. Jeśli osoba zmarła przed osiągnięciem wieku emerytalnego, konieczne jest poinformowanie odpowiedniego funduszu o fakcie zgonu oraz złożenie wniosku o wypłatę środków zgodnie z dyspozycją zmarłego.
3. W przypadku członków OFE, którzy osiągnęli wiek emerytalny, wszystkie środki z subkonta w ZUS są automatycznie przekazywane do ZUS. W takiej sytuacji OFE nie inicjuje podziału środków, a ZUS postępuje zgodnie z procedurą stosowaną wobec osób, które nie przystąpiły do OFE.
4. Osoby, które nie przystąpiły do OFE, również mogą przekazać środki zgromadzone na subkoncie po swojej śmierci. W takim przypadku ubezpieczony musi wskazać osoby uprawnione do otrzymania środków z subkonta poprzez złożenie pisemnego oświadczenia o stosunkach majątkowych między nim a współmałżonkiem oraz wskazanie uposażonych.
Co musimy zrobić, by odzyskać pieniądze?
Jeśli zmarły był członkiem OFE, należy się najpierw zgłosić do odpowiedniego funduszu. Jeżeli nie wiemy, do którego, informację taką uzyskamy w oddziale ZUS. W firmie musimy przedstawić akt zgonu. Gdy załatwimy tam formalności, resztę składek odzyskamy bezpośrednio w ZUS, natomiast jeśli nie był, lub jeżeli już osiągnął wiek emerytalny, wszystko załatwiamy w ZUS. Wnioski o wypłatę środków po zmarłym powinny być złożone w placówce ZUS lub za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych (PUE ZUS).
Podsumowując, temat dziedziczenia składek emerytalnych z ZUS jest trochę skomplikowany i mało znany, ale nie taki trudny do ogarnięcia. Podstawowa wiedza na ten temat to klucz do odzyskania zgromadzonych środków, które mogą stanowić ważny element wsparcia finansowego dla rodziny po stracie bliskiej osoby.
Paulina Siekańska, notariusz
